Giải Pháp Phòng Trị Đạo Ôn Kèm Diệt Sâu Cuốn Lá, Sâu Đục Thân Ở Cữ Đón Đòng Của Bayer: Antracol 70WP + Nativo 750WG + Vayego 200SC
1. Bối cảnh dịch hại giai đoạn đòng - trỗ
Đạo ôn: cổ bông, gié, lá trên cùng là cực kỳ mẫn cảm. Chỉ cần cổ bông bị cháy 1 phần là mất hạt, mất cả bông. Nhiều thí nghiệm ở Ấn Độ và Đông Á cho thấy nếu không phun thuốc, tỷ lệ bệnh đạo ôn lá và cổ bông có thể làm giảm năng suất 20 - 50% tùy giống và thời tiết.
Sâu đục thân, sâu cuốn lá: ở nhiều vùng lúa Việt Nam, lứa sâu trùng với giai đoạn làm đòng - trỗ, nếu không khống chế tốt sẽ gây lép hạt, cổ bông trắng, mất số bông hữu hiệu.
Vì vậy, giai đoạn đòng là “cữ vàng”: nông dân có xu hướng muốn vừa giữ lá đòng sạch bệnh, vừa diệt sâu trong một lần phun.
2. Khoa học phía sau từng sản phẩm
2.1 Antracol 70WP - Propineb 70% + kẽm
Hoạt chất propineb 700 g/kg, thuốc trừ nấm tiếp xúc, cơ chế đa điểm (multi-site), FRAC nhóm M3.
Tác động lên nhiều khâu hô hấp, chuyển hóa protein, carbohydrat của nấm nên rất khó hình thành kháng thuốc.
Dạng bột thấm nước bám tốt trên bề mặt lá, cộng thêm khoảng 150 g kẽm nguyên chất / kg giúp lá đòng xanh, thẳng đứng, tăng quang hợp, tăng sức chống chịu.
Vai trò chính ở cữ đòng:
Tạo “áo giáp kẽm” bảo vệ bề mặt lá - cổ bông khỏi bào tử đạo ôn mới xâm nhập.
Bổ sung kẽm cho lá đòng, hỗ trợ nuôi đòng và chống vàng lá sinh lý.
2.2 Nativo 750WG - Trifloxystrobin 25% + Tebuconazole 50%
Công thức phối strobilurin (trifloxystrobin - FRAC 11) + triazole (tebuconazole - FRAC 3), dạng hạt hòa nước.
Trifloxystrobin: thuốc lưu dẫn ngoài, dịch chuyển trên bề mặt lá, mạnh về phòng ngừa, chặn hô hấp nấm.
Tebuconazole: lưu dẫn trong, có tác động nội hấp, curative giai đoạn rất sớm, ức chế sinh tổng hợp ergosterol.
Các nghiên cứu trên lúa cho thấy:
Nativo 75WG phun ở nồng độ khuyến cáo cho PDI (chỉ số bệnh đạo ôn lá) thấp nhất ~3,9%, tốt hơn hoặc tương đương tricyclazole.
Nativo còn cho hiệu quả cao trên khô vằn, lem lép hạt, cháy bìa lá, giảm tỷ lệ hạt biến màu và tăng năng suất rõ rệt.
Nhóm triazole + strobilurin nói chung được ghi nhận là một trong những tổ hợp hiệu quả nhất cho quản lý bệnh đạo ôn ở nhiều vùng trồng lúa.
Vai trò ở cữ đòng:
Đánh thẳng vào hệ sợi và cổ bông đã nhiễm bệnh ở giai đoạn rất sớm.
Bảo vệ gié, cổ bông trong thời gian khá dài, hạn chế cháy cổ bông, lem lép.
2.3 Vayego 200SC - Cyclaniliprole / Tetraniliprole 200 g/L
Vayego là thuốc trừ sâu nhóm diamid - điều biến thụ thể ryanodine (IRAC 28), hoạt chất tetraniliprole/cyclaniliprole 200 g/L.
Cơ chế: làm rối loạn co cơ, sâu nhanh chóng ngừng ăn, bị liệt và chết.
Được đăng ký tại nhiều nước trên sâu đục thân, sâu cuốn lá lúa, cùng nhiều sâu bộ cánh vảy khác.
Thí nghiệm trên lúa ở Ấn Độ cho thấy Vayego 200SC hiệu lực cao trên sâu đục thân vàng, sâu cuốn lá, tồn lưu tốt mà không gây cháy lá, không làm chậm sinh trưởng lúa.
Vai trò ở cữ đòng:
Diệt sâu non đang chui vào bẹ, chóp đòng, hạn chế cổ bông trắng, lá đòng bị cuốn.
Nhờ tồn lưu dài nên bảo vệ được đoạn cuối vụ, nhất là khi lúa gặp lứa sâu muộn.
3. Bộ đôi Antracol + Nativo cho đạo ôn: quan điểm khoa học
3.1 Về phổ tác động và cơ chế
Nativo đã đủ mạnh trên đạo ôn lá và đạo ôn cổ bông, lại thêm hiệu quả trên khô vằn, lem lép hạt.
Antracol là thuốc tiếp xúc đa điểm, tạo lớp bảo vệ bên ngoài, bổ sung kẽm, giúp lá khỏe và ít bị nhiễm mới.
Khi phối chung:
Ta có một combo multi-site (M3) + triazole (3) + strobilurin (11).
Mô hình “azole + multi-site + thêm một thuốc lưu dẫn thứ ba” đã được mô tả trong các nghiên cứu và bằng sáng chế như một cách tăng hiệu lực và kéo dài thời gian bảo vệ, đồng thời làm chậm kháng thuốc.
3.2 Về kháng thuốc đạo ôn
Đạo ôn rất dễ kháng với thuốc đơn điểm như QoI (nhóm 11) hoặc triazole nếu dùng lặp lại nhiều lần.
Propineb đa điểm M3 được FRAC khuyến cáo dùng để pha phối với thuốc đơn điểm nhằm giảm áp lực chọn lọc kháng.
Bộ đôi Antracol + Nativo vì vậy hợp lý về mặt chiến lược: vừa tăng “mức bảo vệ”, vừa giúp bảo vệ tuổi thọ hoạt chất Nativo.
3.3 Về thực tiễn phun trên lúa
Antracol an toàn cho lúa, có thể phun cả giai đoạn trỗ, bông.
Nhiều nước (Ấn Độ, Bangladesh, Pakistan...) đã dùng Nativo ở giai đoạn trước trỗ 5 - 10 ngày để khống chế đạo ôn và khô vằn với hiệu quả rất cao.
Về mặt khoa học, phối Antracol 70WP + Nativo 750WG cho một cữ bảo vệ đòng - cổ bông là hoàn toàn hợp lý, đặc biệt trong điều kiện:
Giống mẫn cảm đạo ôn.
Thời tiết ẩm, lạnh, giai đoạn trước trỗ.
Ruộng có tiền sử đạo ôn cổ bông nặng.
4. Thêm Vayego 200SC trong cùng cữ phun: nên hay không?
4.1 Lý do Bayer gộp chung
Giai đoạn đòng cũng là lúc sâu đục thân, sâu cuốn lá có thể bộc phát, gây cổ bông trắng, lá đòng mất diện tích quang hợp.
Vayego là thuốc phổ rộng, diệt tốt sâu non ở nhiều tuổi, thời gian tồn lưu dài, nên nếu phun cùng cữ với thuốc bệnh thì một lần phun bảo vệ cả bệnh và sâu, tiết kiệm công và chi phí phun.
4.2 Góc nhìn IPM
Tuy nhiên, dưới góc IPM - quản lý dịch hại tổng hợp:
Không phải lúc nào cũng cần thuốc sâu: nếu mật số sâu đục thân - sâu cuốn lá dưới ngưỡng kinh tế, việc đổ thêm Vayego vào chỉ làm tăng chi phí và có thể ảnh hưởng thiên địch.
Vayego thuộc nhóm diamid 28 - nhóm thuốc rất giá trị, cần dùng đúng ngưỡng để kéo dài tuổi thọ, tránh kháng chéo với các diamid khác (chlorantraniliprole, cyantraniliprole...).
Về khoa học, Vayego hoàn toàn phù hợp để pha chung trong cữ đòng khi mật số sâu cao hoặc ruộng có nguy cơ bộc phát sâu, nhưng không nên “auto” pha lúc nào cũng dùng, bất kể có sâu hay không.
5. Vấn đề tương hợp khi pha chung 3 thuốc
5.1 Tương hợp vật lý - sinh học
Antracol 70WP (bột), Nativo 750WG (hạt), Vayego 200SC (huyền phù) đều là dạng có khả năng phối chung trong bồn khuấy, miễn là pha theo đúng thứ tự:
Nước sạch
Antracol 70WP
Nativo 750WG
Cuối cùng là Vayego 200SC
Các nghiên cứu tương hợp một số thuốc BVTV mới trên lúa cho thấy nhiều tổ hợp thuốc trừ nấm + thuốc trừ sâu không gây cháy lá, không làm giảm hiệu lực, miễn tuân thủ liều khuyến cáo và thứ tự pha.
Tất nhiên, trước khi áp dụng đại trà, vẫn nên thử bình nhỏ để kiểm tra cặn, tách lớp.
5.2 Ảnh hưởng tới lá đòng và hạt
Antracol và Nativo đã được chứng minh an toàn cho bông, không gây lem hạt do cháy thuốc khi dùng đúng liều.
Vayego trong các khảo nghiệm cũng không gây ngộ độc lúa, không làm chậm trỗ.
Về mặt kỹ thuật, pha chung 3 thuốc không mâu thuẫn, nếu tuân thủ đúng liều và thể tích nước.
6. Chiến lược “1 cữ 3 đối tượng” của Bayer: phù hợp đến đâu?
6.1 Ưu điểm
Đơn giản hóa quyết định cho nông dân: tới cữ đòng chỉ cần nhớ bộ 3, khỏi suy nghĩ từng chai.
Giảm số lần vào ruộng: một lần phun bảo vệ cả bệnh và sâu, tiết kiệm công, thời gian, chi phí máy bay hoặc công lao động.
Về kỹ thuật: kết hợp multi-site + hệ thống lưu dẫn + diamid hiện đại là một cấu trúc khá “sang” cho ruộng lúa, đảm bảo an toàn năng suất.
6.2 Hạn chế
Một cữ không đủ cho cả vụ đạo ôn:
Nếu ruộng hoặc giống rất mẫn cảm, thường vẫn cần 1 cữ sớm hơn ở giai đoạn lúa con gái - đứng cái, sau đó mới đến cữ đòng. Bộ 3 chỉ giải quyết cữ đòng, không thay thế toàn bộ chương trình đạo ôn.
Nguy cơ lạm dụng diamid và strobilurin:
Nếu nông dân thấy “đã phun bộ 3 là yên tâm” rồi lặp lại nhiều lần trong vụ, sẽ làm tăng nguy cơ kháng thuốc của nấm và sâu.
Không theo ngưỡng sâu:
Nhiều trường hợp đạo ôn nặng nhưng sâu ít, mà nông dân vẫn pha Vayego vì “gói khuyến mãi”, điều này trái với tinh thần IPM.
7. Gợi ý áp dụng thực tế cho ruộng lúa
Tùy mức độ dịch hại, có thể tham khảo:
Kịch bản 1 - Ruộng có lịch sử đạo ôn nặng, sâu trung bình
Cữ 1: giai đoạn lúa con gái - đứng cái, ưu tiên một thuốc đạo ôn khác nhóm (tricyclazole, isoprothiolane, fluxapyroxad...) để đa dạng FRAC.
Cữ 2 (đòng già - trước trỗ 7 - 10 ngày): dùng Antracol 70WP + Nativo 750WG, chỉ thêm Vayego 200SC nếu điều tra thấy sâu non, ổ trứng cao.
Kịch bản 2 - Ruộng vừa nặng đạo ôn, vừa áp lực sâu đục thân, sâu cuốn lá
Cữ đòng: dùng đủ bộ Antracol + Nativo + Vayego, bảo vệ cả bệnh và sâu.
Sau đó không lặp lại Vayego nhiều lần, mà chuyển sang thuốc sâu khác nhóm nếu cần thiết.
Kịch bản 3 - Ruộng ít đạo ôn, sâu chủ yếu là đợt muộn sau trỗ
Có thể dùng Nativo đơn hoặc Nativo + Antracol ở cữ đòng.
Dành Vayego cho một cữ riêng trễ hơn, đúng ngưỡng sâu.
8. Kết luận: Pha chung bộ 3 trong một cữ có phù hợp không?
Về mặt khoa học và kỹ thuật, bộ đôi Antracol 70WP + Nativo 750WG là một lựa chọn rất vững chắc để bảo vệ đòng - cổ bông khỏi đạo ôn và một số bệnh khác. Sự kết hợp multi-site + triazole + strobilurin giúp tăng hiệu lực và quản lý kháng thuốc tốt hơn so với dùng đơn lẻ.
Vayego 200SC là thuốc sâu hiện đại, hiệu quả cao trên sâu đục thân, sâu cuốn lá lúa ở giai đoạn đòng. Khi mật số sâu cao thì pha chung với Antracol + Nativo trong một cữ là hợp lý, tiết kiệm công phun, bảo vệ năng suất.
Tuy nhiên, để đúng tinh thần IPM, không nên mặc định lần nào cũng pha đủ 3 chai, mà nên:
Điều tra ruộng để quyết định có dùng Vayego hay không.
Luân phiên hat/nhóm thuốc đạo ôn giữa các cữ, tránh lạm dụng riêng nhóm 3 và 11.
Kết hợp biện pháp giống kháng, bón phân cân đối, quản lý nước để giảm áp lực đạo ôn.
